Casus

Op 5 januari 2015 werd de Afghaanse Feda Amiri nadat hij achttien jaar legaal in Nederland had gewoond, gedeporteerd naar Afghanistan. Dit zonder dat hij spullen of geld mee mocht nemen. Zonder dat hij afscheid van zijn gezin mocht nemen. En met grof geweld: Zijn knie werd gebroken en ernstig getraumatiseerd belandde hij in een ziekenhuis in Kabul.

Waarom werd Feda gedeporteerd?

Feda werkte c.a. 30 jaar geleden tijdens het communistisch regime voor de Afghaanse veiligheidsdienst KhAD. Nadat het regime was gevallen vluchtte hij met zijn gezin naar Nederland. Op dat moment was het nog zo dat iedereen die voor de KhAD had gewerkt, in Nederland een verblijfsvergunning kreeg. Zo ook hij en zijn gezin. Tot er in 2001 een ambtsbericht uit Pakistan van kracht werd waar in stond dat iedereen die voor de Afghaanse overheidsdiensten had gewerkt en ooit promotie had gemaakt, zich schuldig had gemaakt aan oorlogsmisdaden. Er bestond namelijk, aldus het ambtsbericht, een roulatiesysteem waardoor alle medewerkers van deze dienst hun loyaliteit moesten tonen aan het regime door mensen te martelen. Wie dit niet deed, moest zelf voor zijn leven vrezen.

We hebben het hier over -naar schatting- ruim 100.000 mensen van de ruim 140.000 oud medewerkers.

Twijfels over het ambtsbericht

Echter, dit ambtsbericht is zeer controversieel: de UNHCR heeft onderzoek gedaan naar de genoemde beweringen in dit ambtsbericht, maar vond absoluut geen bewijs dat het bericht klopte.  Het ambtsbericht is opgemaakt naar aanleiding van drie verklaringen van anonieme bronnen in Pakistan. Echter, UNHCR en Amnesty International hebben van de 140.000 oud medewerkers, niemand gevonden die kon bevestigen dat er een roulatiesysteem bestond. In andere woorden: er is geen bron gevonden die kon bevestigden dat zo’n groot deel van de oud medewerkers medeplichtig was aan martelpraktijken en moorden.

1F

Toch heeft Nederland dit ambtsbericht overgenomen en met terugwerkende kracht iedereen die voor de KhAD werkte een zog. ‘1F status’ gegeven. Dat is de titel die je krijgt wanneer je er van wordt verdacht iets te maken te hebben gehad met oorlogsmisdaden, of dat je weet dat iemand anders daar mee te maken had. Mensen met een 1F status hebben geen rechten. Ze kunnen dus geen asiel krijgen en als ze het hadden, dan wordt dit teruggedraaid. Daarnaast geldt een omgekeerde bewijslast: je wordt slechts verdacht, maar wel direct als schuldig behandeld totdat je zelf aantoont dat je onschuldig bent.

Feda’s situatie

Feda zegt dat hij onschuldig is en 110 (!!) parlementsleden in Afghanistan hebben een verklaring getekend dat hij onschuldig is. Echter, Nederland accepteert geen bewijslast uit Afghanistan omdat Afghanistan als corrupt wordt gezien. Dit is niet geheel onterecht, maar dit maakt wel dat hij in een onmogelijke situatie terecht is gekomen.

Die situatie is heel concreet een verscherpt inreisverbod voor 10 jaar voor heel Europa.

Er is nooit onderzoek gedaan naar zijn achtergrond. Ook al heeft hij daar zelf om gesmeekt en aangeboden dit zelf te bekostigen en daar zijn hele leven voor te werken. In een wenselijke situatie had de Nederlandse overheid gehoor gegeven aan zijn smeekbedes door een onderzoek in te stellen naar zijn persoonlijke achtergrond.

Maar dit is niet het beleid: het is kostbaar en complex. Dus is dit niet gebeurd.

Feda houdt dus vol onschuldig te zijn, maar niemand heeft ooit onderzocht of dit klopt. In plaats daarvan is hij op basis van genoemd ambtsbericht uitgesloten van zijn (asiel)recht en gedeporteerd naar Afghanistan.

Wat nu?

Omdat ik vind dat iedereen die ergens van wordt verdacht een eerlijk proces verdient ben ik zelf begonnen met een onderzoek naar het verleden van Feda. Ik heb een start gemaakt met het uitzoeken wie hij was, wat hij deed, hoe de situatie was en met wie hij omging. Hiervoor heb ik hem opgezocht in New Delhi waar hij momenteel verblijft. Hij zit in India omdat Afghanistan veel te gevaarlijk is en hij heeft een (tijdelijk) touristenvisum waardoor hij voorlopig veilig in New Delhi kan wachten. Op basis van de gesprekken die ik met hem voerde geloof ik persoonlijk dat het waar is wat hij zegt: ik geloof dat Feda inderdaad niet schuldig is aan oorlogsmisdaden.

Om een eerlijk proces voor Feda af te dwingen is het zaak zo veel mogelijk bewijs te verzamelen. Dit is moeilijk omdat Afghanistan claimt dat alle dossiers uit de jaren waarin Feda voor de KhAD werkte, zijn vernietigd. Wat ik wel kan, is zijn onschuld aannemelijk maken door verklaringen van zo veel mogelijk getuigen te verzamelen. Mogelijk is dat voldoende om zijn zaak voor te laten komen voor een Nederlandse strafrechter.

Maar ook al zou ik onomstotelijk kunnen bewijzen dat Feda onschuldig is, dan nog staat daar een ambtsberocht boven wat stelt dat hij wel schuldig is. Om zijn onschuld te bewijzen zou ik dus moeten aantonen dat ook de inhoud van het ambtsbericht niet (volledig) juist is.

Onafhankelijk onderzoek

Daarom heb ik Linda Zwart verzocht om onafhankelijk onderzoek te doen naar de werkwijze van de veiligheidsdiensten in Afghanistan ten tijde van het communistisch regime (1978 – 1992). Indien de conclusies van het onderzoek dat zij met haar team uitvoert, overeenstemmen met die van de UNHCR en Amnesty International is er grond om het ambtsbericht te herzien.

En dan?

Wanneer het ambtsbericht wordt herzien én wanneer ik voldoende bewijs en/of getuigenverklaringen over de werkzaamheden en het verleden van Feda vind is het mogelijk dat een strafrechter beslist dat Feda zijn rechten terug krijgt en daarmee weer bij zijn gezin kan zijn.

Mocht ergens in het onderzoek blijken dat Feda wel schuldig is dan hoop ik dat een strafrechter hem op basis daarvan kan veroordelen en straffen. Omdat ook dát gerechtigheid is.

#justiceforfeda dus.